« فَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ وَاسْتَغْفِرْه إِنَّه كانَ تَوَّاباً » « 1 » و ساير آياتى را كه از زبان انبياء ( ع ) نقل مىكند به امثال اين معانى حمل مىشود . از آن جمله يكى كلام نوح ( ع ) است كه عرض كرد : « رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلِوالِدَيَّ وَلِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً » « 2 » و يكى ديگر كلام ابراهيم ( ع ) است كه عرض مىكند : « رَبَّنَا اغْفِرْ لِي وَلِوالِدَيَّ وَلِلْمُؤْمِنِينَ يَوْمَ يَقُومُ الْحِسابُ » « 3 » و يكى كلام موسى ( ع ) است كه در باره خودش و برادرش عرض مىكند : « رَبِّ اغْفِرْ لِي وَلأَخِي وَأَدْخِلْنا فِي رَحْمَتِكَ » « 4 » و يكى ديگر كلامى است كه قرآن كريم آن را از رسول خدا ( ص ) حكايت مىكند كه عرض كرد : « سَمِعْنا وَأَطَعْنا غُفْرانَكَ رَبَّنا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ » « 5 » بدين علت گفتيم كه اين گونه كلمات بايد به معناى مورد بحث حمل شود كه انبياء ( ع ) با اينكه داراى ملكه عصمتاند ممكن نيست معصيتى از آنها سر زند ، و با اينكه مامورند مردم را بسوى دين و عمل به آن دعوت نموده قولا و فعلا به تبليغ آن قيام نمايند معقول نيست كه خود از عمل به دستورات دينى سرپيچى كنند ، و چگونه چنين چيزى تصور دارد و حال آنكه مردم همه مامور به اطاعت از آنهايند ؟ مگر ممكن است خداوند مردم را مامور به اطاعت از كسانى كند كه ايمن از معصيت نيستند ؟ پس ناچار بايد آيات مزبور را به همان معنايى كه گفتيم حمل نمود ، و اعتراف به ظلمى را كه از بعضى از آن حضرات حكايت شده مانند اعتراف « ذو النون » است كه عرض كرد : « لا إِله إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ » « 6 » چون وقتى صحيح باشد بعضى از كارهاى مباح را براى خود گناه بدانند و از خداوند در باره آنها طلب مغفرت نمايند جايز هم هست كه آن كارها را ظلم بشمارند ، زيرا هر گناهى ظلم است . البته محمل ديگرى نيز براى

--> ( 1 ) پس حمد و تسبيحگوى پروردگارت را و استغفارش كن كه او پذيراى توبه است . سوره نصر آيه 3 . ( 2 ) پروردگارا مرا و پدر و مادر مرا و هر كه را كه با داشتن ايمان به خانه‌ام درمىآيد بيامرز . سوره نوح آيه 28 . ( 3 ) اى پروردگار ما ، مرا و پدر و مادر مرا و همه مؤمنين را در روزى كه حساب به پا مىگردد بيامرز . سوره ابراهيم آيه 41 . ( 4 ) پروردگارا مرا و برادر مرا بيامرز و ما را در رحمت خودت داخل فرما . سوره اعراف آيه 151 . ( 5 ) پروردگارا شنيديم و اطاعت نموديم ، مغفرت خود را شامل حال ما كن پروردگارا و بسوى تو است بازگشت ما . سوره بقره آيه 285 . ( 6 ) معبودى جز تو نيست منزهى تو به درستى كه من از ستمكاران بودم . سوره انبياء آيه 87 .